1973 Staatsgreep Chili

De Belgische overheid voorziet visa voor Chilenen en hun familie die worden vervolgd door de dictatuur. In het kader van acht hervestigingsprogramma’s worden in totaal 1100 visa verleend. Verschillende hulporganisaties staan in voor de opvang en integratie in België. Deze organisaties krijgen financiële middelen van UNHCR (de VN-vluchtelingenorganisatie) én kunnen op heel wat financiële en materiële steun van de bevolking rekenen. Er komen ook Chilenen op eigen kracht naar België. Zij hebben geen visum ontvangen via het Belgische hervestigingsprogramma. Deze mensen kunnen niet terugvallen op de officiële opvangorganisaties. Maar de Chileense gemeenschap in België organiseert zich om de opvang in goede banen te leiden. Eerst in organisaties zoals Comité Europe-Amérique-Latine (CEAL) en later via Koloch. Koloch (Colarch – Collectif d’Acceuil aux Réfugiés du Chili) wordt in 1975 opgericht door Oxfam. Het is een koepelorganisatie die een grote diversiteit aan organisaties samenbrengt. Niet alleen traditionele opvangorganisaties, maar ook vakbonden en universiteiten werken mee in dit Chileense onthaalcollectief. Koloch wordt de officiële schakel tussen de overheid en de vluchtelingen. De organisatie staat in voor de materiële opvang en integratie van Chileense vluchtelingen en biedt ruimte voor hun politiek engagement. Veel Chilenen proberen vanuit België de strijd tegen de Chileense dictatuur te ondersteunen.

Vóór de staatsgreep in 1973 waarbij generaal Pinochet de macht greep, woonde ik met mijn echtgenoot en twee kinderen in Concepción (Chili). Mijn man, Luis Peebles, studeerde er geneeskunde en ik verpleegkunde. We waren heel sociaal geëngageerd en woonden een tijdje in een christelijke commune. Luis werd lid van Movimiento de Izquierda Revolucionaria (MIR).
Na de staatsgreep moesten we vluchten naar een andere stad, omdat het regime MIR-leden zocht. Maar ook daar bleken we niet veilig. We besloten naar Argentinië te vluchten. Aan de grens werd mijn man opgepakt. Hij werd opgesloten en zelfs gefolterd. Ik ging bij alle instanties aankloppen om hem vrij te krijgen. Uiteindelijk werd hij vrijgelaten op voorwaarde dat we Chili verlieten. Het regime heeft hem maandenlang vastgehouden, zonder hem ook maar één keer voor de rechter te brengen.

We konden een visum voor België of Duitsland krijgen. We kozen voor België, omdat we daar mensen kenden.
In België werden we goed opgevangen. Op de luchthaven van Zaventem wachtte een medewerkster van Koloch ons op en bracht ons naar Leuven waar we in een studentenappartement konden wonen. Ik leerde Frans en kon na een tijdje aan de slag in een ziekenhuis. Luis kreeg een beurs om zijn geneeskundestudies af te ronden. Later werkte hij als psychiater met slachtoffers van foltering.’

Daborka Vlahovic vluchtte in 1975 met haar echtgenoot en twee kinderen naar België

‘Ik ben Chileen noch vluchteling.
Ik ben ook geen Belg. Ik ben waarschijnlijk een Chileense geadopteerd door België waar ik mijn plaats helemaal heb gevonden. Ik heb langer in België gewoond dan in Chili, toch zal ik nooit zeggen dat ik een Belg ben. Ik ben in Chili geboren. Ik heb er 28 jaar gewoond. Mijn wortels liggen in Chili. Ik heb er mijn geschiedenis.’

‘In het begin lachten we zachtjes:
“Oei, oei, elke zaterdag wassen ze hier hun auto’s!”.
Er waren veel verschillen met Chili, dat minder georganiseerd is en chaotischer. We kwamen hier in een samenleving, niet rigide, maar erg georganiseerd hé! Wij Latino’s zijn meer “Olé Olé!”. In België wasten mensen op zaterdag hun auto en maakten de ramen en voetpaden schoon. Dat is vandaag wel minder het geval.’

Daborka Vlahovic vluchtte in 1975 met haar gezin uit Chili.

Ik herinner me dat Diane de Wouters ons letterlijk met open armen opwachtte op de tarmac toen we aankwamen in Zaventem. Ze was de algemene secretaris van Koloch. Ze heeft veel Chileense vluchtelingen ontvangen.
De manier waarop wij werden onthaald op de luchthaven is niet te vergelijken met de manier waarop vluchtelingen vandaag worden begroet die toekomen in België. Dat is echt heel anders.
Het is voor mij heel moeilijk dit te zien, omdat ik weet dat we vandaag niet dezelfde mensen zouden zijn als we toen anders waren onthaald. Het was een ontvangst die – dat begrijp ik vandaag beter dan ooit – ons opnieuw verbond met menselijkheid. We hadden gruwelijke dingen meegemaakt. Mijn vader was behandeld als een voorwerp. Hij was gefolterd. We waren als familie van elkaar gescheiden.

We hadden heel erg moeilijke momenten beleefd. Onthaald worden als personen die geleden hadden, was cruciaal. We werden erkend als mensen die een opinie hadden en daarvoor gevangen hadden gezeten. Dus ja, het specifieke statuut van politiek vluchteling, dat was heel belangrijk.

Paola Peebles vlucht in 1975 met haar ouders uit Chili.

Door
Sun

‘Ik was nog geen 5 jaar, eerder 4,5 jaar. Toch heb ik veel herinneringen, waarschijnlijk omdat het contrast tussen Chili – zonovergoten, familie en familiale banden – en hier zo groot was. Hoewel we in juni aankwamen, was er een enorm verschil. Dit was heel zichtbaar in het dagelijkse leven, de taal… eigenlijk in alles. In mijn geheugen als kind is er dus een “voor” en “na”.’

Paola Peebles vluchtte in 1975 met haar ouders uit Chili.

IIn 1970 werd Salvador Allende tot president van Chili verkozen. Ik werd gevraagd op zijn secretariaat te werken. Het werd een heel fijne en boeiende tijd. Maar de staatsgreep door Pinochet in 1973 maakte een einde aan het socialistische bestuur. Veel van mijn collega’s werden opgesloten of vermoord. Ik verloor mijn job en moest me melden bij het nieuwe regime, maar kon ontsnappen aan een arrestatie.
Mijn huisbaas zette me uit mijn woning, omdat hij wist dat ik socialist was. Ik had geen inkomen, werk of huis meer en riskeerde vervolging omwille van mijn socialistische ideeën.
Een studente die ik in Chili leerde kennen en die in België woonde, stelde voor om naar België te reizen. Ze ving me op en zorgde ervoor dat ik een studentenkamer in Leuven kon huren. Ik kreeg een beperkte studiebeurs en studeerde psychologie. Om rond te komen, werkte ik als poetsvrouw en in het studentenrestaurant Alma. Tijdens mijn studies werd ik actief bij COLAT en gaf er psychologische ondersteuning aan Chileense vluchtelingen.’

Namur Corrál vluchtte uit Chili in 1974 toen ze 28 jaar was.

In 1976 richt Jorge Barudy, een psychiater afkomstig uit Chili, COLAT (Colectivo Latinoamerícano de Trabajo Psicosocial) op. COLAT biedt psychologische hulp aan Latijns-Amerikaanse vluchtelingen in Europa. Deze vluchtelingen zijn getraumatiseerd door opsluiting en foltering. De organisatie laat zich inspireren door de ideeën van de antipsychiatrische beweging en gebruikt vernieuwende methodes zoals theater, rollenspel en schrijfateliers. Er is ook bijzondere aandacht voor de begeleiding van gevluchte kinderen.
In de beginjaren krijgt COLAT financiële ondersteuning van Belgische universiteiten, ngo’s en internationale organisaties. De vereniging publiceert tien jaar lang het tijdschrift Franja. Hierin verschijnen artikels over de politieke situatie in Latijns-Amerika en de ervaringen van politieke ballingen in Europa.
In 1985 kiest COLAT ervoor ook andere vluchtelingengroepen te ondersteunen en twee jaar later verandert de naam in ‘EXIL’ (Centre médico-psycho-social pour Réfugiés et Victimes de Tortures). Vandaag zet EXIL zich nog steeds in voor slachtoffers van foltering en mensenrechtenschendingen.

‘Colat bood ons de kans om ons leven terug op te bouwen in België met de steun en hulp van de gemeenschap van ballingen. We werden hier fijn onthaald, maar wilden niet neergezet worden als slachtoffers.’

‘En dan hier, het onbekende: een samenleving met een overvloed aan rijkdom die de hoofden doet tollen. Het was vreemd... in deze samenleving vonden we onszelf niet terug. Bovendien waren we ook niet meer dezelfden als voordien. We waren onze professionele status kwijt of waren niet langer politieke leiders. Onze sociale identiteit was niet meer dezelfde. Ondanks de solidariteit bekleedden we hier – in deze samenleving van overvloed – een marginale positie. We spraken de taal niet en konden onze eigen boterham niet verdienen. Het was een tijd waarin we het lijden konden aanraken, zo aanwezig was het.’

Sofa
america

‘Op een bepaald moment, toen alles rustiger begon te worden en we al goed geïnstalleerd waren, voelde ik een zwaarte die moeilijk te verdragen was. Ik was niet langer de capabele vrouw die alles kon zoals voor ik uit Chili vertrok. Hier, zelfs als de telefoon rinkelde, was ik bang om op te nemen. (…) Op een bepaald moment besloot ik dat ik moest werken om eruit te geraken. Een jaar later had ik een baan, terwijl mijn Frans zeer beperkt was. Maar al werkend heb ik beter Frans geleerd.’

Daborka Vlahovic ontvluchtte in 1975 het regime van Pinochet in Chili.